Kmicic:
-> typowy przedstawiciel szlachty XVII wieku, potomek zubożałego rodu szlacheckiego, niegdyś zamożnego,
-> patriota, niezwykle szlachetny, odważny, wesoły, bujny temperament, zdolny do szlachetnych odruchów serca oraz do wielkiej miłości i gwałtownej nienawiści; zabijaka, straszny w gniewie, natura awanturnicza, "w gorącej wodzie kąpany", gorąca krew wrze w nim zawsze; porywczy, skłonny do "bitki i wypitki", co psuje mu reputację; butny - duma i buta przebija nawet przez religijną pokutę Babinicza; awanturnik, wychowany w potyczkach pogranicznych, nawykł do ryzyka i gwałtów, pospolity hulaka, ceniący sobie dobraną kompanię i swawolne życie,
-> swym zachowaniem się w wesołej kompanii w Lubiczu, a następnie w Upicie i w Wołmontowiczach, które puszcza z dymem, wycinając w pień jej mieszkańców, popada w dramatyczny konflikt z otoczeniem, traci stopniowo dobre imię, Oleńkę i zaufanie przyjaciół,
-> formuje następnie oddział i porywa narzeczoną, stając ponownie w ostrej kolizji z prawem, do dawnych zbrodni dodając nową i pokonany przez Wołodyjowskiego w pojedynku oraz ciężko ranny nie ma już właściwie żadnego wyjścia,
-> pierwszy punkt zwrotny w jego dziejach przynoszą hetmańskie listy zapowiednie, polecające mu formowanie oddziału; wówczas nie może już być pociągnięty do odpowiedzialności przez sądy zwykłe, ma możność odzyskania dobrego imienia,
Upadek moralny Kmicica:
-> oddaje się pod komendę Janusza Radziwiłła i składa mu przysięgę wierności; wpada w jego sidła zanim ten zdążył
opowiedzieć się po stronie Szwecji,
-> gdy Radziwiłł publicznie na uczcie w Kiejdanach oświadcza gościom o oddaniu Litwy Szwedom, staje oniemiały
i rozpacza, co zrobił, ale buławy nie rzucił i na czele oddziału konnicy tłumi bunt żołnierzy uwięzionych przez Radziwiłła oficerów - Skrzetuskiego, Wołodyjowskiego i Zagłoby, rozbijając przeciwników księcia,
-> służba jego przy boku Radziwiłła w oczach ludzkich, Oleńki również, jest hańbą i dowodem zdrady ojczyzny; jest uznany za zdrajcę, chociaż nim naprawdę nie jest, zdrada jego jest nieświadoma, nie potrafi samodzielnie rozeznać si w prawdziwych intencjach książęcej polityki, wierzy nadal, że, shzżąc Radziwiłłowi, przyczynia się do ratowania ojczyzny, dlatego w dalszym ciągu wypełnia gorliwie jego polecenia,
-> ma do wyboru: złamać przysięgę, plamiąc tym samym honor rycerski lub być wiernym przysiędze, stając się zdrajcą
ojczyzny w oczach ludzi,
Punkty zwrotne w losach Kmicica, jego czyny oraz zachodzące w nim przemiany duchowe:
-> w rozmowie z Bogusławem w Pilwiszkach, kiedy ten osłania przed nim zdradziecką grę swego stryja, słysząc z jego ust porównanie Rzeczypospolitej do czerwonego sukna, za które mogą ciągnąć wszyscy, dostrzega Kmicic przewrotność postępowania Radziwiłłów, otwierają mu się oczy, uświadamia sobie tragiczną pomyłkę, którą popełnił,
zawierzając Januszowi i widzi już, że shzży zdrajcom, którzy dla osobistych korzyści i wygórowanych ambicji gubią ojczyznę,
-> wypowiedź Bogusława stanowi punkt zwrotny w dziejach Kmicica; świadom już głębi swego upadku, w pierwszym
rzędzie postanawia zemścić się na nim; pod pozorem wypróbowania ścigłego rumaka wyjeżdża z nim poza
Pilwiszki w stronę lasu i usiłuje porwać księcia, aby dostarczyć zdrajcę królowi polskiemu,
-> czyni postanowienie oczyszczenia się z win poprzez służbę ojczyźnie, wypowiada shxżbę Januszowi Radziwiłłowi i przysięga mu zemstę za to, że został przez niego oszukany,
-> przeistacza się w Babinicza i przemierza szlak bojowy z Litwy przez Warszawę, Częstochowę, Śląsk do Małopolski, a później na Podlasie, pod Warszawę i ponownie na Litwę, walcząc ze Szwedami i wsławiając się szczególnie w obronie Jasnej Góry, gdzie organizuje obronę klasztoru i z narażeniem życia wysadza szwedzką kolubrynę; ponownie naraża życie, ratując z opresji króla polskiego w górskim wąwozie podczas jego powrotu do kraju,
-> motywacją jego działania jest służba w obronie Rzeczypospolitej, pragnienie jej ratowania i działanie dla jej dobra oraz chęć odzyskania dobrego imienia, zrehabilitowania się w oczach narodu i ukochanej, by odzyskać jej serce i zdobyć rękę,-> najważniejsze czyny odradzającego się duchowo Kmicica: - ostrzeżenie wojsk konfederackich przed niebezpieczeństwem grożącym im ze strony Radziwiłłów,
- ocalenie starosty Łuszczewskiego,
- ostrzeżenie księdza Kordeckiego o grożącym klasztorowi niebezpieczeństwie ze strony Szwedów,
- udział w obronie Jasnej Góry,
- udział w ocaleniu króla w Tatrach,
- walka podjazdowa ze Szwedami na czele oddziału Tatarów, - ocalenie Wołmontowicz,
- walki z wojskami Rakoczego,
Odrodzenie i rehabilitacja Kmicica:
-> z hulaszczego zawadiaki, warchoła, awanturnika i sługi zdrajcy przemienia się w prawego, wiernego królowi i ojczyźnie bojownika o wolność swojego narodu, człowieka zdolnego do pełnej poświęcenia shxżby Rzeczypospolitej i w bohatera narodowego, który potrafi postawić obowiązek służby dla kraju ponad głosem serca; po walce ze Szwedami wyrusza na południe Polski na wojnę z Rakoczym bez zobaczenia się z Oleńką,
-> jego losy symbolizują losy ojczyzny; jego moralnemu upadkowi odpowiada upadek narodu, który przez swą lekkomyślną kapitulację wtrącił się w wielką otchłań, zapomniał o swoich obowiązkach, zatryumfowała w nim prywata i anarchia; dopiero dzięki bohaterstwu mas ludowych odniósł ostateczne zwycięstwo nad Szwedami,
-> jego upadek moralny zbiega się czasowo z upadkiem Rzeczypospolitej, a jego wewnętrzna przemiana z jej odnową; świadectwem wewnętrznej jego przemiany i równocześnie przejawem odradzania się patriotycznych sił narodu jest obrona Jasnej Góry, zajmująca centralne miejsce w powieści; scena w kościele w Upicie, kiedy po nabożeństwie został odczytany list królewski ogłaszający rehabilitację Kmicica, zbiega się z ostatnim zwycięstwem nad Szwedami, które rehabilituje Polaków w ich własnych oczach i w oczach Europy,
-> czynami patriotycznymi, udziałem w walce ze Szwedami zmazał grzechy z przeszłości i rehabilitacja, jakiej szybko się doczekał, zostaje połączona z nadaniem mu starostwa i pozwala mu zdobyć serce i rękę Oleńki, którą teraz już może poślubić; ona ze łzami szczęścia godzi się być jego żoną,
Porównanie Kmicica z Jackiem Soplicą:
-> historia grzechów i pokuty Kmicica - Babinicza i tragiczne losy Jacka Soplicy - księdza Robaka
- ich zawadiacka młodość,
- ich przełom moralny i wewnętrzna przemiana duchowa, - okupienie win poprzez służbę ojczyźnie,
- ich rehabilitacja,
-> nagroda w postaci ręki ukochanej, jak spotyka Kmicica, nie stała się udziałem ani Jacka, ani żadnego innego bohatera romantycznego,
Wątek romansowy w utworze - miłość Kmicica i Oleńki:
-> małżeństwo Kmicica i Oleńki zaplanowali przodkowie-przyjaciele: dziadek panny i ojciec młodzieńca, -> młodzi przypadają sobie do gustu i pokochawszy się "od pierwszego wejrzenia", natrafiają na przeszkody wynikłe z dwóch przyczyn:
- różnicy ich charakterów; on hulaka i zabijaka a panna spokojna, opanowania (zob, dalej),
- z powodu powikłań politycznych,
-> Kmicic rozłącza się z ukochaną na długi okres, rzucając się w wir walki ze Szwedami (po uświadomieniu sobie tragicznej pomyłki, jaką popełnił, służąc Januszowi Radziwiłłowi i po nieudanej próbie porwania Bogusława, na próżno usiłującego później zbałamucić Oleńkę),
-> po wsławieniu się w walkach z najeźdźcą, okupieniu win i zakończeniu wojny ze Szwedami i Rakoczym Kmicic spotyka się z ukochaną, by szczęśliwie połączyć się z nią węzłem małżeńskim,
Oleńka:
-> poważna, stateczna, dumna, energiczna, samodzielna, opanowana, zachowująca spokój nawet w najgorszych chwilach, dobrze wychowana, w postępowaniu swym zawsze poprawna, bez zarzutu; uosabia typ kobiety niemal idealnej, wzór patriotki, wiernej królowi i ojczyźnie,
-> zakochawszy się "od pierwszego wejrzenia" w zuchwałym junaku, staje się moralną jego wychowawczynią, brzydzi się zdrajcą, usiłuje go oderwać od Radziwiłłów i nie chce odstąpić od postawionych mu warunków, gotowa wybaczyć mu wszystko, gdy odpokutuje za swoje winy,
-> umie panować nad sobą i utrzymać równowagę ducha, opiera się zwycięsko Bogusławowi i woli wybrać klasztor, niż jemu oddać rękę, nie kochając go, ale na szczęście zostaje panią Kmicicową,
-> typowy przedstawiciel szlachty XVII wieku, potomek zubożałego rodu szlacheckiego, niegdyś zamożnego,
-> patriota, niezwykle szlachetny, odważny, wesoły, bujny temperament, zdolny do szlachetnych odruchów serca oraz do wielkiej miłości i gwałtownej nienawiści; zabijaka, straszny w gniewie, natura awanturnicza, "w gorącej wodzie kąpany", gorąca krew wrze w nim zawsze; porywczy, skłonny do "bitki i wypitki", co psuje mu reputację; butny - duma i buta przebija nawet przez religijną pokutę Babinicza; awanturnik, wychowany w potyczkach pogranicznych, nawykł do ryzyka i gwałtów, pospolity hulaka, ceniący sobie dobraną kompanię i swawolne życie,
-> swym zachowaniem się w wesołej kompanii w Lubiczu, a następnie w Upicie i w Wołmontowiczach, które puszcza z dymem, wycinając w pień jej mieszkańców, popada w dramatyczny konflikt z otoczeniem, traci stopniowo dobre imię, Oleńkę i zaufanie przyjaciół,
-> formuje następnie oddział i porywa narzeczoną, stając ponownie w ostrej kolizji z prawem, do dawnych zbrodni dodając nową i pokonany przez Wołodyjowskiego w pojedynku oraz ciężko ranny nie ma już właściwie żadnego wyjścia,
-> pierwszy punkt zwrotny w jego dziejach przynoszą hetmańskie listy zapowiednie, polecające mu formowanie oddziału; wówczas nie może już być pociągnięty do odpowiedzialności przez sądy zwykłe, ma możność odzyskania dobrego imienia,
Upadek moralny Kmicica:
-> oddaje się pod komendę Janusza Radziwiłła i składa mu przysięgę wierności; wpada w jego sidła zanim ten zdążył
opowiedzieć się po stronie Szwecji,
-> gdy Radziwiłł publicznie na uczcie w Kiejdanach oświadcza gościom o oddaniu Litwy Szwedom, staje oniemiały
i rozpacza, co zrobił, ale buławy nie rzucił i na czele oddziału konnicy tłumi bunt żołnierzy uwięzionych przez Radziwiłła oficerów - Skrzetuskiego, Wołodyjowskiego i Zagłoby, rozbijając przeciwników księcia,
-> służba jego przy boku Radziwiłła w oczach ludzkich, Oleńki również, jest hańbą i dowodem zdrady ojczyzny; jest uznany za zdrajcę, chociaż nim naprawdę nie jest, zdrada jego jest nieświadoma, nie potrafi samodzielnie rozeznać si w prawdziwych intencjach książęcej polityki, wierzy nadal, że, shzżąc Radziwiłłowi, przyczynia się do ratowania ojczyzny, dlatego w dalszym ciągu wypełnia gorliwie jego polecenia,
-> ma do wyboru: złamać przysięgę, plamiąc tym samym honor rycerski lub być wiernym przysiędze, stając się zdrajcą
ojczyzny w oczach ludzi,
Punkty zwrotne w losach Kmicica, jego czyny oraz zachodzące w nim przemiany duchowe:
-> w rozmowie z Bogusławem w Pilwiszkach, kiedy ten osłania przed nim zdradziecką grę swego stryja, słysząc z jego ust porównanie Rzeczypospolitej do czerwonego sukna, za które mogą ciągnąć wszyscy, dostrzega Kmicic przewrotność postępowania Radziwiłłów, otwierają mu się oczy, uświadamia sobie tragiczną pomyłkę, którą popełnił,
zawierzając Januszowi i widzi już, że shzży zdrajcom, którzy dla osobistych korzyści i wygórowanych ambicji gubią ojczyznę,
-> wypowiedź Bogusława stanowi punkt zwrotny w dziejach Kmicica; świadom już głębi swego upadku, w pierwszym
rzędzie postanawia zemścić się na nim; pod pozorem wypróbowania ścigłego rumaka wyjeżdża z nim poza
Pilwiszki w stronę lasu i usiłuje porwać księcia, aby dostarczyć zdrajcę królowi polskiemu,
-> czyni postanowienie oczyszczenia się z win poprzez służbę ojczyźnie, wypowiada shxżbę Januszowi Radziwiłłowi i przysięga mu zemstę za to, że został przez niego oszukany,
-> przeistacza się w Babinicza i przemierza szlak bojowy z Litwy przez Warszawę, Częstochowę, Śląsk do Małopolski, a później na Podlasie, pod Warszawę i ponownie na Litwę, walcząc ze Szwedami i wsławiając się szczególnie w obronie Jasnej Góry, gdzie organizuje obronę klasztoru i z narażeniem życia wysadza szwedzką kolubrynę; ponownie naraża życie, ratując z opresji króla polskiego w górskim wąwozie podczas jego powrotu do kraju,
-> motywacją jego działania jest służba w obronie Rzeczypospolitej, pragnienie jej ratowania i działanie dla jej dobra oraz chęć odzyskania dobrego imienia, zrehabilitowania się w oczach narodu i ukochanej, by odzyskać jej serce i zdobyć rękę,-> najważniejsze czyny odradzającego się duchowo Kmicica: - ostrzeżenie wojsk konfederackich przed niebezpieczeństwem grożącym im ze strony Radziwiłłów,
- ocalenie starosty Łuszczewskiego,
- ostrzeżenie księdza Kordeckiego o grożącym klasztorowi niebezpieczeństwie ze strony Szwedów,
- udział w obronie Jasnej Góry,
- udział w ocaleniu króla w Tatrach,
- walka podjazdowa ze Szwedami na czele oddziału Tatarów, - ocalenie Wołmontowicz,
- walki z wojskami Rakoczego,
Odrodzenie i rehabilitacja Kmicica:
-> z hulaszczego zawadiaki, warchoła, awanturnika i sługi zdrajcy przemienia się w prawego, wiernego królowi i ojczyźnie bojownika o wolność swojego narodu, człowieka zdolnego do pełnej poświęcenia shxżby Rzeczypospolitej i w bohatera narodowego, który potrafi postawić obowiązek służby dla kraju ponad głosem serca; po walce ze Szwedami wyrusza na południe Polski na wojnę z Rakoczym bez zobaczenia się z Oleńką,
-> jego losy symbolizują losy ojczyzny; jego moralnemu upadkowi odpowiada upadek narodu, który przez swą lekkomyślną kapitulację wtrącił się w wielką otchłań, zapomniał o swoich obowiązkach, zatryumfowała w nim prywata i anarchia; dopiero dzięki bohaterstwu mas ludowych odniósł ostateczne zwycięstwo nad Szwedami,
-> jego upadek moralny zbiega się czasowo z upadkiem Rzeczypospolitej, a jego wewnętrzna przemiana z jej odnową; świadectwem wewnętrznej jego przemiany i równocześnie przejawem odradzania się patriotycznych sił narodu jest obrona Jasnej Góry, zajmująca centralne miejsce w powieści; scena w kościele w Upicie, kiedy po nabożeństwie został odczytany list królewski ogłaszający rehabilitację Kmicica, zbiega się z ostatnim zwycięstwem nad Szwedami, które rehabilituje Polaków w ich własnych oczach i w oczach Europy,
-> czynami patriotycznymi, udziałem w walce ze Szwedami zmazał grzechy z przeszłości i rehabilitacja, jakiej szybko się doczekał, zostaje połączona z nadaniem mu starostwa i pozwala mu zdobyć serce i rękę Oleńki, którą teraz już może poślubić; ona ze łzami szczęścia godzi się być jego żoną,
Porównanie Kmicica z Jackiem Soplicą:
-> historia grzechów i pokuty Kmicica - Babinicza i tragiczne losy Jacka Soplicy - księdza Robaka
- ich zawadiacka młodość,
- ich przełom moralny i wewnętrzna przemiana duchowa, - okupienie win poprzez służbę ojczyźnie,
- ich rehabilitacja,
-> nagroda w postaci ręki ukochanej, jak spotyka Kmicica, nie stała się udziałem ani Jacka, ani żadnego innego bohatera romantycznego,
Wątek romansowy w utworze - miłość Kmicica i Oleńki:
-> małżeństwo Kmicica i Oleńki zaplanowali przodkowie-przyjaciele: dziadek panny i ojciec młodzieńca, -> młodzi przypadają sobie do gustu i pokochawszy się "od pierwszego wejrzenia", natrafiają na przeszkody wynikłe z dwóch przyczyn:
- różnicy ich charakterów; on hulaka i zabijaka a panna spokojna, opanowania (zob, dalej),
- z powodu powikłań politycznych,
-> Kmicic rozłącza się z ukochaną na długi okres, rzucając się w wir walki ze Szwedami (po uświadomieniu sobie tragicznej pomyłki, jaką popełnił, służąc Januszowi Radziwiłłowi i po nieudanej próbie porwania Bogusława, na próżno usiłującego później zbałamucić Oleńkę),
-> po wsławieniu się w walkach z najeźdźcą, okupieniu win i zakończeniu wojny ze Szwedami i Rakoczym Kmicic spotyka się z ukochaną, by szczęśliwie połączyć się z nią węzłem małżeńskim,
Oleńka:
-> poważna, stateczna, dumna, energiczna, samodzielna, opanowana, zachowująca spokój nawet w najgorszych chwilach, dobrze wychowana, w postępowaniu swym zawsze poprawna, bez zarzutu; uosabia typ kobiety niemal idealnej, wzór patriotki, wiernej królowi i ojczyźnie,
-> zakochawszy się "od pierwszego wejrzenia" w zuchwałym junaku, staje się moralną jego wychowawczynią, brzydzi się zdrajcą, usiłuje go oderwać od Radziwiłłów i nie chce odstąpić od postawionych mu warunków, gotowa wybaczyć mu wszystko, gdy odpokutuje za swoje winy,
-> umie panować nad sobą i utrzymać równowagę ducha, opiera się zwycięsko Bogusławowi i woli wybrać klasztor, niż jemu oddać rękę, nie kochając go, ale na szczęście zostaje panią Kmicicową,
