?Dziadów? cz. III, arcydzieło dramatu narodowego napisał Adam Mickiewicz w ciągu wiosny roku 1832 r. w Dreźnie (stąd określenie ?Dziady drezdeńskie?).
Od wydarzeń wileńskich, będących przedmiotem utworu, upłynęło prawie dziewięć lat: Mickiewicza i innych filomatów aresztowano w październiku 1823 r., proces trwał prawie rok. Następne pięciolecie spędził poeta na zesłaniu w Rosji, skąd, dzięki staraniom przyjaznych mu Rosjan zdołał wyjechać w końcu 1829 r.. Lata do wybuchu powstania listopadowego zeszły mu na podróżach po Europie zachodniej, rok 1831 spędził w Wielkopolsce, skąd wrócił do Drezna.
Świat przedstawiony utworu i sposoby jego kreowania:
?Dziady część III? prezentują dramat romantyczny.
1.Brak jedności:
-czasu(trwa ponad rok, między poszczególnymi scenami są różne, nieraz kilkumiesięczne luki czasowe),
-miejsca (Wilno: cela Konrada, cela księdza Piotra, apartamenty Nowosilcowa, cmentarz pod Wilnem; dworek pod Lwowem; Warszawa; Petersburg),
-akcji (każda scena ma odrębną tematykę i własną dramaturgię);
2.Przestrzeń:
-realistyczna: ? wiele autentycznych szczegółów, np. w opisie celi Konrada;
-symboliczna:
a)cmentarz jako magiczna przestrzeń obrzędu
b)cela Konrada jako grób-kolebka;
-pokrewieństwo ze średniowiecznym misterium:
a)pozioma organizacja: strona lewa to Zło, strona prawa to Dobro,
b)pionowa organizacja: Niebo, Ziemia i Piekło;
3.Czas:
-historyczny:
a)konkretne daty:, np. 1 listopada 1823 r., ? autentyczne wydarzenia w których uczestniczą postacie historyczne;
-mitu religijnego (cykliczny, mierzony świętami):
a)cykl od Dziadów do Dziadów,
b)Wielkanoc - Widzenie Księdza Piotra,
c)Boże Narodzenie - Wielka Improwizacja,
d)powtórzenie losów Chrystusa;
-mitu agrarnego:
a)cykl wegetacji roślinnej - bajka Żegoty
b)zima, obumieranie - niewola,
c)wiosna, zapowiedź wolności - zmartwychwstanie
d)ziarno - młodzież
e)utajone życie posianego ziarna przygotowującego się do kiełkowania - więzienie
4.Postacie:
-historyczne:
a) występujące pod własnymi imionami i nazwiskami (Jan Sobolewski, Wysocki, Bajkow, Pelikan)
b)wskazane innym mianem (Generał - Wincenty Krasiński; Doktor - August Bécu);
-fikcyjne
a)kreowane zgodnie z konwencją realistycznej (prawdopodobieństwo psychologiczne): satyry (Literaci w ?Salonie warszawskim?) i karykatury (Senator)
b)nacechowane symbolicznie, uwznioślone (ksiądz Piotr, Ewa);
-fantastyczne tworzone w konwencji średniowiecznej alegorii (dobre i złe duchy, widma zmarłych).
5.Nawiązania do Biblii w myśli moralno-religijnej i filozoficznej, wzorach osobowych, wątkach i motywach fabularnych, symbolice, stylu:
-symbol krzyża (Wasilewski), ? zestawienie Podniesienia w czasie mszy z wyjazdem więźniów na zesłanie (tożsamość znaczeń)
-dzieje Polski jako powtórzenie biografii Chrystusa,
-studenci jako niewiniątka, ? car jako Herod
-Konrad jako Samson, ? Petersburg jako wieża Babel i Babilon
-zapowiedź powodzi (?Oleszkiewicz?), ? naśladowanie stylu Ewangelii i Apokalipsy św. Jana w Widzeniu księdza Piotra
6.Kompozycja:
-otwarta, luźna, zacierająca związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy poszczególnymi częściami, w której poszczególne sceny ukazują jakiś nowy aspekt świata;
-połączenie elementów cechujących różne rodzaje literackie: dramatu (?Pan Senator?), epicki (?Ustęp?) i liryki (?Wielka Improwizacja?);
-operowość (partie śpiewane);
-stylistyka misterium (usytuowanie człowieka pomiędzy dobrem a złem, alegoryczność);
-różnorodność konwencji i kategorii estetycznych:
a) fantastyki z realizmem
b)języka potocznego (sc. I, VII i VIII) z symbolicznym językiem mistyki (sc. IV i V),
c)tragizmu z komizmem (wisielczy humor więźniów),
d)patosu (Wielka Improwizacja) z groteską (sceny z diabłami) i satyrą (sc. VII);
7.Prawa rządzące światem:
-ścisły związek świata widzialnego i nadprzyrodzonego, podwójna, realistyczna i metafizyczna motywacja wydarzeń
-Wielka Improwizacja jako efekt ?wielkiej choroby?(epilepsji) i opętania przez diabła,
-piorun zabijający Doktora jako zjawisko fizyczne i kara boża,
W rezultacie dramat kreśli wizję świata pełnego wielorakich znaczeń, w którym losy jednostki i zbiorowości nabierają metafizycznych sensów.
III cz. ?Dziadów? jest próbą odnalezienia optymistycznego sensu cierpień i klęsk Polaków.
Uniwersalność sensów i szerokość uogólnień zawartych w dramacie stwarzają możliwość uaktualnienia utworu w świadomości kolejnych pokoleń.
Koncepcja poezji:
W dramacie Mickiewicz sformułował całościową koncepcję poezji romantycznej czym zakończył i podsumował walkę klasyków z romantykami.
1.Polemika z klasykami i sentymentalistami.
Aluzje do konkretnych autorów i ich poglądów w sc. Salonu warszawskiego:
-Literat III to Kajetan Koźmian (wskazanie na jego poemat ?Ziemiaństwo?, propagowany przez niego zakaz pisania o sprawach aktualnych i obowiązek zachowania dobrego smaku, którego zasady określa elita);
-Literat IV to Kazimierz Brodziński (narodowy charakter poezji jako odzwierciedlenie cech psychicznych Polaków: prostoty, gościnności, niechęci do przemocy i gwałtowności);
Krytyka tych koncepcji poprzez:
-ironię, ? satyryczny rys postaci, ? umieszczenie ich w towarzystwie przy stoliku,
-kompromitacja poprzez zestawienie z autentyczną i wstrząsającą historią Cichowskiego
2.Postulowana koncepcja poezji:
-twórca:
a)natchnienie jako jej źródło, ? uwrażliwienie na ludzką krzywdę, zdolność odczuwania cierpień narodu, ? boska moc kreacyjna, ? możliwość zyskania nieśmiertelności dzięki twórczości, ? predyspozycje do kierowania ludzkością,
-możliwości i cele poezji:
a)ekspresja duszy poety, ? sposób kontaktu z Bogiem, ? poznanie metafizycznych tajemnic bytu, ? wyrażenie narodowych cierpień i ideałów, ? zaangażowanie we współczesną rzeczywistość i wskazanie jej problemów, ? odsłanianie przyszłości i objawianie narodowi jego przeznaczeń, ? przewodzenie narodowi i ludzkości
Od wydarzeń wileńskich, będących przedmiotem utworu, upłynęło prawie dziewięć lat: Mickiewicza i innych filomatów aresztowano w październiku 1823 r., proces trwał prawie rok. Następne pięciolecie spędził poeta na zesłaniu w Rosji, skąd, dzięki staraniom przyjaznych mu Rosjan zdołał wyjechać w końcu 1829 r.. Lata do wybuchu powstania listopadowego zeszły mu na podróżach po Europie zachodniej, rok 1831 spędził w Wielkopolsce, skąd wrócił do Drezna.
Świat przedstawiony utworu i sposoby jego kreowania:
?Dziady część III? prezentują dramat romantyczny.
1.Brak jedności:
-czasu(trwa ponad rok, między poszczególnymi scenami są różne, nieraz kilkumiesięczne luki czasowe),
-miejsca (Wilno: cela Konrada, cela księdza Piotra, apartamenty Nowosilcowa, cmentarz pod Wilnem; dworek pod Lwowem; Warszawa; Petersburg),
-akcji (każda scena ma odrębną tematykę i własną dramaturgię);
2.Przestrzeń:
-realistyczna: ? wiele autentycznych szczegółów, np. w opisie celi Konrada;
-symboliczna:
a)cmentarz jako magiczna przestrzeń obrzędu
b)cela Konrada jako grób-kolebka;
-pokrewieństwo ze średniowiecznym misterium:
a)pozioma organizacja: strona lewa to Zło, strona prawa to Dobro,
b)pionowa organizacja: Niebo, Ziemia i Piekło;
3.Czas:
-historyczny:
a)konkretne daty:, np. 1 listopada 1823 r., ? autentyczne wydarzenia w których uczestniczą postacie historyczne;
-mitu religijnego (cykliczny, mierzony świętami):
a)cykl od Dziadów do Dziadów,
b)Wielkanoc - Widzenie Księdza Piotra,
c)Boże Narodzenie - Wielka Improwizacja,
d)powtórzenie losów Chrystusa;
-mitu agrarnego:
a)cykl wegetacji roślinnej - bajka Żegoty
b)zima, obumieranie - niewola,
c)wiosna, zapowiedź wolności - zmartwychwstanie
d)ziarno - młodzież
e)utajone życie posianego ziarna przygotowującego się do kiełkowania - więzienie
4.Postacie:
-historyczne:
a) występujące pod własnymi imionami i nazwiskami (Jan Sobolewski, Wysocki, Bajkow, Pelikan)
b)wskazane innym mianem (Generał - Wincenty Krasiński; Doktor - August Bécu);
-fikcyjne
a)kreowane zgodnie z konwencją realistycznej (prawdopodobieństwo psychologiczne): satyry (Literaci w ?Salonie warszawskim?) i karykatury (Senator)
b)nacechowane symbolicznie, uwznioślone (ksiądz Piotr, Ewa);
-fantastyczne tworzone w konwencji średniowiecznej alegorii (dobre i złe duchy, widma zmarłych).
5.Nawiązania do Biblii w myśli moralno-religijnej i filozoficznej, wzorach osobowych, wątkach i motywach fabularnych, symbolice, stylu:
-symbol krzyża (Wasilewski), ? zestawienie Podniesienia w czasie mszy z wyjazdem więźniów na zesłanie (tożsamość znaczeń)
-dzieje Polski jako powtórzenie biografii Chrystusa,
-studenci jako niewiniątka, ? car jako Herod
-Konrad jako Samson, ? Petersburg jako wieża Babel i Babilon
-zapowiedź powodzi (?Oleszkiewicz?), ? naśladowanie stylu Ewangelii i Apokalipsy św. Jana w Widzeniu księdza Piotra
6.Kompozycja:
-otwarta, luźna, zacierająca związki przyczynowo-skutkowe pomiędzy poszczególnymi częściami, w której poszczególne sceny ukazują jakiś nowy aspekt świata;
-połączenie elementów cechujących różne rodzaje literackie: dramatu (?Pan Senator?), epicki (?Ustęp?) i liryki (?Wielka Improwizacja?);
-operowość (partie śpiewane);
-stylistyka misterium (usytuowanie człowieka pomiędzy dobrem a złem, alegoryczność);
-różnorodność konwencji i kategorii estetycznych:
a) fantastyki z realizmem
b)języka potocznego (sc. I, VII i VIII) z symbolicznym językiem mistyki (sc. IV i V),
c)tragizmu z komizmem (wisielczy humor więźniów),
d)patosu (Wielka Improwizacja) z groteską (sceny z diabłami) i satyrą (sc. VII);
7.Prawa rządzące światem:
-ścisły związek świata widzialnego i nadprzyrodzonego, podwójna, realistyczna i metafizyczna motywacja wydarzeń
-Wielka Improwizacja jako efekt ?wielkiej choroby?(epilepsji) i opętania przez diabła,
-piorun zabijający Doktora jako zjawisko fizyczne i kara boża,
W rezultacie dramat kreśli wizję świata pełnego wielorakich znaczeń, w którym losy jednostki i zbiorowości nabierają metafizycznych sensów.
III cz. ?Dziadów? jest próbą odnalezienia optymistycznego sensu cierpień i klęsk Polaków.
Uniwersalność sensów i szerokość uogólnień zawartych w dramacie stwarzają możliwość uaktualnienia utworu w świadomości kolejnych pokoleń.
Koncepcja poezji:
W dramacie Mickiewicz sformułował całościową koncepcję poezji romantycznej czym zakończył i podsumował walkę klasyków z romantykami.
1.Polemika z klasykami i sentymentalistami.
Aluzje do konkretnych autorów i ich poglądów w sc. Salonu warszawskiego:
-Literat III to Kajetan Koźmian (wskazanie na jego poemat ?Ziemiaństwo?, propagowany przez niego zakaz pisania o sprawach aktualnych i obowiązek zachowania dobrego smaku, którego zasady określa elita);
-Literat IV to Kazimierz Brodziński (narodowy charakter poezji jako odzwierciedlenie cech psychicznych Polaków: prostoty, gościnności, niechęci do przemocy i gwałtowności);
Krytyka tych koncepcji poprzez:
-ironię, ? satyryczny rys postaci, ? umieszczenie ich w towarzystwie przy stoliku,
-kompromitacja poprzez zestawienie z autentyczną i wstrząsającą historią Cichowskiego
2.Postulowana koncepcja poezji:
-twórca:
a)natchnienie jako jej źródło, ? uwrażliwienie na ludzką krzywdę, zdolność odczuwania cierpień narodu, ? boska moc kreacyjna, ? możliwość zyskania nieśmiertelności dzięki twórczości, ? predyspozycje do kierowania ludzkością,
-możliwości i cele poezji:
a)ekspresja duszy poety, ? sposób kontaktu z Bogiem, ? poznanie metafizycznych tajemnic bytu, ? wyrażenie narodowych cierpień i ideałów, ? zaangażowanie we współczesną rzeczywistość i wskazanie jej problemów, ? odsłanianie przyszłości i objawianie narodowi jego przeznaczeń, ? przewodzenie narodowi i ludzkości
